Skip to content

Chińskie wykopaliska w Dongpingling (Longshan/Shandong) – relacja uczestników

02/01/2013

Jest to pierwszy artykuł z serii opisującej pracę oraz podróże po Chinach trójki studentów Instytutu Archeologii UW: Andrzeja Romaniuka, Pawła Janika i Aleksandra Dymkowskiego. Dwa lata temu IA UW nawiązał współpracę ze Szkołą Archeologii i Muzealnictwa na Uniwersytecie Pekińskim; przewiduje ona wymianę tak studentów, jak i kadry naukowej między ośrodkami w celach edukacyjnych i badawczych.

W minionym roku 2012 trójka studentów (Andrzej Romaniuk, Paweł Janik i Aleksander Dymkowski) dostała się na wykopaliska prowadzone przez profesora Yang Zhe Fenga w pobliżu miejscowości Longshan (dosłownie smocza góra), około godziny drogi od Jinanu, stolicy nadmorskiej prowincji Shandong.

Prowincja Shandong z zaznaczoną miejscowością Longshan

Tereny prowincji Shandong odegrały kluczową rolę w kształtowaniu się cywilizacji oraz kultury chińskiej. W czasach Walczących Królestw (V w. – 221 r. p.n.e.) w stolicy państwa Lu (aktualnie południowy Shandong), w Qufu, narodził się i nauczał największy myśliciel chiński – Konfucjusz. Z miast królestwa Qi (współcześnie północny Shandong) pochodzili pierwsi znani nam poeci i pisarze chińscy, których prace wpłynęły na literaturę tego rejonu świata w późniejszych dwóch tysiącach lat. Pod koniec Cesarstwa, w XIX i XX wieku, w pobliskich portach kwitł handel z mocarstwami Europy (m.in. z Niemcami, dzięki czemu regionalne piwo zalicza się do najlepszych w Chinach). Shandong jest także, wraz z Shanxi, Shaanxi i Henan, jedną z najlepiej przebadanych archeologicznie prowincji Chin.

Longshan, choć współcześnie niczym nie wyróżnia się od reszty wsi chińskich, znajduje się w pobliżu bardzo ważnych dla regionu stanowisk od okresu neolitu po nowożytność. Właśnie od niej pochodzi nazwa neolitycznej kultury Longshan, uznawanej za pierwszą skonsolidowaną cywilizację chińską. Misja profesora Yang’a skupiła się jednak na znacznie późniejszym okresie, badając ogromne stanowisko archeologiczne, będące pozostałością po dawnym mieście Dongpingling.

tradycyjne szlaki w regionie

Historię osadnictwa w regionie badali członkowie Instytutu Archeologii Uniwersytetu Prowincji Shandong (znajdującego się w stolicy prowincji – Jinan). Jak widać na pierwszej mapie, stanowisko Dongpingling leży w miejscu, w którym od tradycyjnego szlaku idącego wzdłuż gór odchodzi droga wiodąca przez wyżynę górską na południe (W miejscach o podobnych warunkach powstały inne miasta prowincji, jak chociażby Jinan, Zhangqiu, Zibo).

mapa rejonu za czasów Zachodniej Dynastii Zhoumapa regionu w Okresie Wiosen i Jesieni

Ten dogodny dla wymiany handlowej teren był zamieszkany od dawna, ale aż do VII wieku p.n.e. nie istniało tam żadne większe miasto. Pierwsze założenie urbanistyczne, umocnione wałem ziemnym, pojawiło się dopiero w okresie Wiosen i Jesieni (722 a 481 r. p.n.e.). Pobliskie osady powoli się wyludniły – ich mieszkańcy przenieśli się do bezpieczniejszego, obwarowanego miasta. Region stał się miejscem rywalizacji dwóch królestw – Qi i Lu. W okresie Walczących Królestw miasto zostało zdobyte i zniszczone; jednak odbudowano je, mniej więcej w tym samym miejscu, trzysta lat później, za czasów Dynastii Han (206 p.n.e. – 220 n.e.; druga dynastia cesarska Chin).

Mapa regionu w Okresie Walczących Królestwmapa regionu za dynastii Han

Miasto istniało do najazdu albo koczowników, najpewniej Turków Szat’o, albo państwa Kitanów w Mandżurii (tzw. Dynastia Liao), w X wieku n.e.. Złupione i doszczętnie spalone zostało zapomniane, a miejsce, w którym stało, po dziś dzień miejscowa ludność uznaje za nawiedzone przez duchy, przeklęte. W ludnych Chinach ziemia jest cenna – teren ten był przez setki lat wykorzystywany jako pole uprawne. Resztki miasta przetrwały do naszych czasów w formie nasypów murów i widocznej na zdjęciach satelitarnych dawnej siatki miejskiej.

Stanowisko widziane na google map z zaznaczonymi wykopami

Analizując widoczne pozostałości miasta, do których należą nasypy murów i zachowana część siatki dróg, można stwierdzić, że całe założenie opierało się na uniwersalnym dla miast chińskich rozplanowaniu, uwzględniającym wszystko: od rzeczy fundamentalnych dla funkcjonowania miasta, jak np. ogólny kształt założenia, po szczegółowe rozplanowanie konkretnych dzielnic, z kompleksem administracyjno-pałacowym umiejscowionym pośrodku. Dongpingling jest o tyle wyjątkowe, że nie istniały żadne naturalne przeszkody by zrealizować ideę „doskonałego” miasta. Dlatego też założenie ma kształt prawie prostokątny (2 na 2,2 km), przy czym każdy z boków zorientowany jest dokładnie na jeden z czterech kardynalnych kierunków świata. W murze miejskim,  o łącznej długości 8,7 km, osadzone było niegdyś 9 bram miejskich, po trzy na każdy odcinek muru; wchodziło się przez nie na 6 głównych ulic miasta, które dzieliły przestrzeń miejską na 16 miej-więcej równych części (główną bramą powinna być dolna, środkowa, gdzie teraz mieści się właściwa wieś Longshan). 4 Środkowe „parcele” miasta zawierały niegdyś budynki pałacowe i świątynne, natomiast na 2, położonych na zachód od nich, mieściły się huty oraz odlewnie miejskie. Cmentarz miejski położony był poza murami, przy północno-zachodnim rogu miasta; tak, jak to było w zwyczaju na całym terenie Chin.

widok murumur z widoczną późniejszą konstrukcją ceglaną wkopaną w jego obręb

Na zdjęciu widać to, co pozostało z murów miejskich wzniesionych za dynastii Han. Składały się one z rdzenia z ubitej ziemi (ubijanej albo warstwami albo w drewnianych kasetonach) obłożonego drewnem i terakotą. Po zniszczeniu miasta to, co nie spłonęło, zostało prawdopodobnie rozgrabione przez miejscową ludność. Resztki murów, jedyne widoczne na powierzchni pozostałości miasta,  były użytkowane w następnych wiekach, po uprzednim wyryciu w nich pomieszczeń, jako składziki dla okolicznych farmerów. Najmłodsze warstwy archeologiczne znajdują się 0,5 m pod poziomem aktualnego gruntu ornego.

Artykuł w gazecie o wykopaliskach z 2009 roku

Pierwszy raz stanowisko było eksplorowane przez prof Yang Zhe Fenga w 2009 roku; wtedy to, na podstawie znalezisk,  dokonano identyfikacji pałacu oraz miejskiej huty.

Przy okazji  warto zaznaczyć, że archeolodzy chińscy kopią w oparciu o system trzyletni – raz na trzy lata jadą na 4 miesięczne wykopaliska. W Polsce studenci wyjeżdżają na praktyki w miesiącach czerwiec-październik, w okresie przerwy między kolejnymi latami akademickimi; w Chinach natomiast na okres połowy semestru – prócz właściwej pracy archeologicznej uczęszczają także na wykłady, organizowane zwykle w pobliżu miejsca zamieszkania.

wykop studencki przed rozpoczęciem pracwykop magisterski przed rozpoczęciem prac

W tym roku prace koncentrowały się na dalszym rozpoznaniu terenu pałacowego oraz hut – wytyczono dwa wykopy, odległe od siebie o ok. 900m – w dalszej części artykułu wykop z pałacem będziemy nazywać „studenckim” (gdyż pracowali tam studenci Uniwersytetu Pekińskiego), a wykop z hutami „magisterskim” (gdyż pracowali tam magistrzy z różnych placówek naukowych, Np z muzeum prowincji Shaanxi w Xi’an). Oba wykopy zostały wytyczone wedle siatki reperów, obejmującej całe stanowisko i ustawionej podczas poprzednich wykopalisk. Do domierzania się do siatki i zakładania siatki wykopów służyły dwa tachimetry laserowe (m.in. Leica z rozbudowanym interfejsem).

Tachimetr laserowy w trakcie użytkowaniaWykop studencki na początku prac wykopaliskowych

Trójka studentów IA UW wylądowała oczywiście na wykopie studenckim. Każdej osobie przypadł mały odcinek o wymiarach 4 na 4 metry, który miała od tej pory prowadzić. Między odcinkami ustawiono świadki  o szerokości 1 metra. System kwadratów jest powszechny w Azji; był on stosowany przez archeologów angielskich kopiących w domenach Wielkiej Brytanii w latach 20tych  i 30tych.

wykop studencki po miesiącu pracyStudentka wykonuje pierwszy rysunek swojego odcinka

Każdy student dostał „wyprawkę” wraz z przyborami niezbędnymi do pracy oraz robotnika do pomocy. Robotnicy byli mieszkańcami pobliskich wiosek; w większości ludzie starsi, mający po 40 i więcej lat.

Przy okazji warto wspomnieć, że problem starzenia się chińskiej prowincji jest bardzo widoczny, nawet w miejscowościach bliskich większych aglomeracji (z Longshan do trzy-milionowego Jinanu było tylko 1,5 godziny drogi podmiejskim autobusem). Ludzie w wieku studenckim i produkcyjnym wyjeżdżają do pracy w wielkich miastach, na wsi zostają jedynie osoby starsze oraz dzieci (dość często zdarza się, że dzieci są wychowywane przez dziadków, utrzymywanych przez rodziców pracujących w mieście). Starzenie się wsi zagraża dostawom żywności, a Chiny, jako najbardziej ludny kraj świata potrzebują ogromnych i stałych jej dostaw.

Robotnik, student archeologii z Pekinu oraz student archeologii z Polski przy doczyszczaniu stropu warstwydzieci robotników przyglądają się polskiemu studentowi, robiącemu zdjęcia dachówkom

Od czasu do czasu robotnicy przychodzili wraz z dziećmi na teren wykopalisk, aby pokazać im „archeologów” przy pracy. Na szczęście chińskie dzieci są raczej ciche i posłuszne, nie sprawiały więc większego kłopotu przy pracy.

Odcinek wykopu z widocznym stropem warstwy archeologicznej, pełnym ceramiki, dachówek oraz terakotowych płytekozdobna dachówka

Najczęstszym zabytkiem masowym, z jakim muszą się borykać archeolodzy chińscy, są fragmenty naczyń ceramicznych oraz dachówek. Formy ceramiczne naczyń użytkowych niestety, w odróżnieniu od innych rejonów świata, nie są dobrym źródłem archeologicznym – przez cały okres historyczny uległy jedynie nieznacznym zmianom. Tylko te z okresu neolitu i wczesnej epoki brązu są istotnym wyróżnikiem archeologicznym. Co do dachówek, pojawiają na stanowiskach chińskich od okresu Wiosen  i Jesieni. Generalnie tradycyjny chiński dach składa się z 6 różnych rodzajów dachówek (2 typy wykończeniowe boków dachu, 2 typy pokrywające powierzchnie dachu i 2 typy wieńczące), technika jego układania znana jest do dzisiaj.

formy naczyń glinianychmoneta odkryta na stanowisku

Kolejnym często spotykanym zabytkiem są chińskie monety. Okrągłe, z kwadratową dziurką pośrodku, były odlewane (a nie, jak w Europie, sztancowane!) od czasów Walczących Królestw, choć znamy także i starsze formy monet, o różnych kształtach, które znajdowały się w obiegu od okresu Wiosen i Jesieni po początek Dynastii Han. W tym roku odkopano już wiele monet, jednak na czas pobytu polskich studentów przypada okrycie tylko pierwszych dwóch. Na terenie wykopu magisterskiego znajdowane są formy odlewnicze służące do wykonywania tego typu monet.

monety ze stanowiskaformy do odlewania monet

Mimo, że w okresie pobytu polskich studentów wykopano tylko dwa przedmioty metalowe inne niż monety (najpewniej ciężarki), to generalnie miasto jest bogate w znaleziska tego typu lub z nimi bezpośrednio związane – m.in. elementy narzędzi, broni, formy do ich odlewu itd.

formy do odlewania narzędzinarzędzia kowalskie odkryte na stanowisku

Dosyć często odkopywano zdobione płytki ceramiczne, bogato dekorowane różnorodnymi motywami (zwykle geometrycznymi, rzadziej przedstawieniami mitologicznymi lub symbolicznymi wizerunkami przedmiotów, np monet).

Płytka Terakotowa zdobiona przedstawieniem monetyRysunki płytek terakotowych

Pałac eksplorowany przez studentów posiadał korytarze, których powierzchnia była wykładana wypalanymi cegłami.

Wykop magisterski widziany z górypozostałośc pieca hutniczego

Na stanowisku magisterskim odkopano kilkanaście pozostałości pieców hutniczych.

Polscy studenci i prowadzący wykopaliska prof. Yang Zhe Feng z dwoma magistrami

Polscy studenci pracowali na wykopaliskach do 9 października, kiedy to wyruszyli w podróż po Chinach Centralnych, kończącą się 20 października w Pekinie. Przed opuszczeniem Longshan i stanowiska Dongpingling zrobiono im zdjęcia pamiątkowe z prowadzącymi wykopaliska, innymi studentami i robotnikami.

Bibliografia:

The Cambridge History of China “The Ch’in and Han Empires, 221 BC–AD 220”

(i inne części serii)

Li Min „Jinan in the first millenium B.C.: Archaeology and history”

Steinhardt Shatzman Nancy „Chinese Imperial City Planning”

Yinong Xu „The Chinese City in Space and Time: The Development of Urban Form in

Suzhou”

Yang Zhe Feng – raport z wykopalisk z 2009 roku (dostępny u osób, które były na wykopaliskach)

No comments yet

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: